Het onbekende alarmeringssysteem van de landmacht

Het onbekende alarmeringssysteem van de landmacht

In mei 1940 had de Koninklijke Landmacht de beschikking over een mysterieus alarmeringssysteem, waarover maar weinig bekend is. Het bestond uit een aantal zenders die dicht bij de grens met Duitsland stonden. Zodra de Wehrmacht de grens zou zijn overgestoken zouden Nederlandse militairen de zenders inschakelen. Er werd dan een boodschap uitgezonden waaruit zou blijken dat de Duitse eenheden de grens waren gepasseerd ten noorden of ten zuiden van de grote rivieren.

Veel is er over het systeem niet bekend. Professor dr. Lou de Jong zegt erover in ‘Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog’, pagina 363 van deel 2 het volgende over:

“De verbindingen tussen de eenheden van dat leger waren over het algemeen gebrekkig. Hoewel Nederland in Philips een van de grootste Europese fabrieken op het gebied van radiozend- en ontvangstapparatuur bezat, was van de leverantiemogelijkheden die alleen al dit concern bood, slechts in bescheiden mate gebruik gemaakt. Wel waren in tal van plaatsen aan de grens kleine geheime zenders geplaatst die, na in werking te zijn gesteld, automatisch een bericht herhaalden waaruit bleek of de Duitsers benoorden of bezuiden de grote rivieren de grens overschreden hadden; onder meer in de commandoposten van de grensbataljons en in die van de politietroepen welke grote bruggen moesten opblazen, waren automatische ontvangers opgesteld; dit radiografisch waarschuwingssysteem was dus onderdeel van het strategisch beveiligingsstelsel dat in ’35 – ’36 opgebouwd was. De zenders bevonden zich onder meer in Almelo, Hengelo, Groenlo, Winterswijk, ‘s Heerenberg (Azewijn), Zevenaar, Gennep, Venlo en Roermond.”

De Jong baseert zich op delen van de zogenoemde Groene serie (Officieel: ‘De strijd op Nederlands grondgebied tijdens de Wereldoorlog II’). Die heb ik erop na geslagen, maar daarin staan geen details over het systeem zoals producent en type van de zenders. Omdat ik voor het elektronische magazine Materieelgezien van de Defensie Materieel Organisatie van het ministerie van Defensie een reeks artikelen schrijf over materieel van de krijgsmacht dat ooit hypermodern was, ben ik verder gaan zoeken. Dat heeft tot op heden niets opgeleverd.

Op het forum van de Stichting De Greb wordt het systeem wel genoemd, maar niets over de makelij/producent. De Historische Collectie van de Verbindingsdienst van de Koninklijke Landmacht in Amersfoort, heeft er niets over in de documentatie. Museum Waalsdorp van TNO heeft er ook niets over op de site, noch in de archieven. Het systeem was volgens mij ook niet ontwikkeld door de voorganger van TNO, de Commissie voor Physische Strijdmiddelen. Het archief van de Militaire Spectator, het vakblad van officieren van de land- en de luchtmacht publiceerde er in de periode 1935 – 1955 evenmin iets over.

Op grond van wat De Jong schrijft in ‘Het Koninkrijk’ denk ik dat het hier een systeem betreft dat waarschijnlijk door Philips is geleverd. Ik heb het bedrijfsarchief van Philips en de Stichting tot Behoud van Historisch (Philips-) Producten gemaild. Het bedrijfsarchief gaat zoeken, maar de vraag is natuurlijk hoe lang dat duurt door de coronacrisis. In het Nationaal Archief in Den Haag kan ik pas eind december terecht om wat mogelijk interessante documenten in te zien.

Kent wellicht een van de leden van de vereniging het systeem waarnaar ik op zoek ben? Is het bedoelde systeem inderdaad door Philips geleverd? Kortom, kan iemand mij wellicht meer informatie geven? Daarbij denk ik aan de naam van het systeem, aantallen, hoe het werkte en eventueel een afbeelding ervan. Ik ben bereikbaar via mijn e-mailadres (bekend bij het bestuur).

Bert van Elk
TNX Bert, de webmaster